Debatcentrum Arminius Rotterdam

Een commentaar door Mr.Ir. Peter Prinsen, oud-advocaat

Onderstaande tekst bevat de uitgewerkte aantekeningen, genoteerd naar aanleiding van een uitnodiging d.d. woensdag 6 april 2016 van de redactie van het Radio I programma “Kwesties” om deel te nemen aan het debat over bovenstaande stelling van mevrouw Claire Vlug, bestuurder Jeugdbescherming Regio Amsterdam.

Op vrijdagmiddag 8 april werd de uitnodiging geannuleerd omdat de opzet was omgegooid in verband met een “belangrijke mededeling van één van de andere deelnemers”, t.w. mevrouw Claire Vlug.

Reikhalzend, doch vergeefs, heb ik zondag uitgekeken naar het breaking news van mevrouw Vlug. Maar blijkbaar was de "belangrijke mededeling" van mevrouw Vlug niet voor de openbaarheid bestemd. Dan maar mijn noties aan de openbaarheid prijsgegeven...

COMMENTAAR

1. De debatstelling

   Wat de debatstelling betreft: de wet ís al zo: Uit de wet blijkt dat het toezicht op de kinderen bestaat uit maatregelen tegen de ouders van die kinderen. Instrumenteel voegt het ouder-OTS-voorstel niets toe aan het bestaande instrumentarium.

   TOELICHTING: In art. 255 BW [zie hiernaast] héét het wel dat de kinderen onder toezicht staan, maar wat de maatregel inhoudt staat in art. 262 en 263 BW. Welnu, die inhoud bestaat uit maatregelen die de ouders geheel onderwerpen aan de wil van de jeugdbeschermer (oude term: gezinsvoogd). In de praktijk gaat dat zelfs zover dat jeugdbeschermers ouders dwingen zich psychiatrisch te laten onderzoeken op gedrags- of persoonlijkheidskwaliteiten, of de moeder(!) dwingen een echtscheidingsprocedure te beginnen wil zij, op termijn, het uithuisgeplaatste kind terugkrijgen.

2. Populisme

   De debatstelling klinkt erg populistisch en weinig respectvol jegens ouders die in een vechtscheiding zijn geraakt. Ouders ervaren de, niet op wetskennis gebaseerde, moralistische toon van de debatstelling als vernederend. Bij ontbreken van instrumentele meerwaarde bestaat het enige effect van ouder-OTS uit extra stigmatisering. Was dat wellicht de onbewuste drijfveer van de voorsteller - Ouder bashing?

   TOELICHTING: De debatstelling is van de soort: "Vechtscheidingen, wat doen we ermee?" Het gemakkelijkste antwoord is van repressieve aard en wie nog iets nieuws kan bedenken mag het zeggen.
   Wie echter iets aan het (inderdaad serieuze) probleem wil doen stelt een andere vraag, namelijk: "Vechtscheidingen, waardoor ontstaan die?"

   Kom niet met de verklaring van vechtscheiding als een voortzetting van de strijd waarop het huwelijk van de ouders is stukgelopen, want veel vechtscheidingen zijn een ontaarding van een vreedzaam begonnen procedure.
   Kom niet met plattitudes als: "Zij gunnen elkaar gewoon het licht in de ogen niet meer" want dat geeft geen antwoord op de vraag: "Maar hoe is dat nou gekomen?"
   Dat is natuurlijk gekomen door een complex van oorzaken die elkaar in stand houden. Over één van die oorzaken - een structurele - gaat het volgende:

3. De rechtspleging lokt vechtscheidingen uit

   Met meer respect voor scheidende ouders zou er ruimte ontstaan om te reflecteren op de vraag of en in hoeverre de rechtspleging zelf wellicht de oorzaak en - onbedoeld - de uitlokker is van de vechtscheidingen.

   In de wetenschapsfilosofie heet dat: ‘omkering van het subject/object-schema’: “Rechtsplegers, probeer met de ogen van uw object (scheidende ouders) naar uw rechtspleging te kijken.” Wat gaat er in scheidende ouders om wanneer ze zich voor een rechter als ouder denken te moeten verantwoorden op straffe van mogelijk verlies van hun kind en aantasting van hun eigenwaarde?

4. Belang van het kind

   Als namelijk in de rechtszaal het belang van het kind centraal wordt gesteld leidt dit tot een spiraal van zelfprofilering (“Ik heb een sterke band met mijn kind” - “Nee, ík heb pas een goede band”) die al snel omslaat in enerzijds beschimping en belastering en anderzijds verdediging daartegen. Als de vlam in de pan slaat beseffen de rechtsplegers (rechter, kinderbescherming) niet dat zij dit gevecht zelf hebben uitgelokt door het belang van het kind centraal te stellen in plaats van rechtszekerheid van ieder der ouders als zodanig.
   Dit is het model dat waarschijnlijk - in combinatie met andere factoren - veel van de vechtscheidingen voor een deel kan verklaren. Wetenschappelijk onderzoekers richten zich op het in de hand houden en wegmasseren van de emoties (de vraag: "Wat doen we met vechtscheidingen"), maar miskennen dit verklarend model bij het onderzoek naar (de oorzaken van) vechtscheidingen.

   Het ‘Belang van het Kind’ als centraal richtsnoer in het Familie- en Jeugdrecht lijkt boven iedere twijfel verheven. Maar in de rechtspraktijk blijkt het een holle frase en een dekmantel voor willekeur, vooroordeel of motiveringsarmoede bij beslissingen. En wat erger is: het lokt vechtscheidingen uit. Deze rechtspsychologische [zie hiernaast] benadering ("Hoe komt dat nou?") leidt ons tot de vraag: “Proberen we niet te veel ouders aan de wet aan te passen in plaats van andersom: de wet aan ouders aanpassen?” Moet de echtscheidingswet niet teruggebracht worden tot een waardeoordeelsvrije ordemaatregel, die niet het belang van het kind centraal stelt, maar slechts een eerlijke verdeling van de zorgtaken regelt? Maak van echtscheiding geen kinderbeschermingsmaatregel!

5. Cognitieve wending

   Met een aan de wetenschappelijke psychologie ontleende terminologie kan men dit noemen: behaviorisme (ouders aan de wet aanpassen) versus cognitivisme (de wet aan ouders aanpassen). Conclusie: het Familie- en Jeugdrecht verkeert (nog) in de behavioristische fase. Wat nodig is, is een ‘cognitieve wending’ leidende tot een down-to-earth-afhandeling van een scheiding en het laten varen van heteronome waardeoordelen en onhaalbare ambities.

6. Liever een andere stelling

   Ik zou liever de volgende stelling verdedigen:

   Bij (echt)scheiding is het zwaarstwegende belang van het kind: vrede tussen de ouders.

   Dit zou de centrale aspiratie van het Familie- en Jeugdrecht moeten zijn. Met die stelling zouden we verder kunnen komen in het begrijpen en zo veel mogelijk voorkomen van het ontstaan van vechtscheidingen.

7. Outside the box

   De gevestigde orde kan helaas niet outside the box denken, maar komt alleen maar met méér van hetzelfde: méér hulpverlening, méér repressie, kortom: méér heteronomie gericht op het aanpassen van ouders aan de wet Bevordering voortgezet ouderschap. Men beseft niet dat heteronomie en het niet-bewaken van het door de wet gedefinieerde normatieve kader leidt tot ontduiking, hetgeen een belangrijke rol speelt bij het voortwoekeren van vechtscheidingen.

8. Rechter moet weer rechter worden

   De rechter moet weer rechter worden, weer la bouche de la loi, bewaker van de wettelijke kaders. De tendens is tegenovergesteld: de rechter wordt meer en meer omgevormd tot regisseur en hulpverlener-bij-mandaat, in strijd met de strekking van art. 8 EVRM - respect voor het privé- en gezinsleven.

9. Verbiedt het IVRK de benadering vanuit het ouderperspectief?

   Kinderrechtenverdrag (IVRK) artikel 3 lid 1 [zie hiernaast] lijkt een verbod te behelzen om problematiek vanuit de ouders te benaderen. Maar het is juist de kortzichtige toepassing van het gebod van art. 3 IVRK dat het belang van het kind grote schade toebrengt. Zonder strijdigheid met art. 3 lid 1 IVRK mogen we de vrede tussen de scheidende ouders opvatten als het hoogste belang van het kind, en dit als “eerste overweging” in aanmerking nemen.